De zin/onzin van stambomen bij cavia’s

 Sommige caviafokkers geven een stamboom mee als ze een diertje verkopen, anderen alleen als ze ook echt fokgeschikt zijn en nog anderen helemaal niet.

Bij het aankopen van cavia’s, zweert de ene bij een stamboom terwijl de andere er totaal geen belang aan hecht, als hij de fokker, diens reputatie en manier van fokken maar kent. Dus heeft zo’n stamboom nu eigenlijk zin of niet?

Stambomen vindt je in allerlei vormen, maar over het algemeen bevatten ze volgende informatie:

Eerst en vooral is er een serieus verschil tussen een stamboom van een cavia en die van een hond of kat. Stambomen van cavia’s worden namelijk nergens geregistreerd en gecentraliseerd. Iedereen kan er dus zomaar één maken en meegeven. Hoewel er echt wel veel fokkers zijn die hun stambomen wel waarheidsgetrouw opstellen, zijn er natuurlijk altijd mensen die er hun handen niet voor omdraaien om een loopje te nemen met de waarheid… En mensen met wat minder ervaring kunnen bvb al eens een ras of een kleur verkeerd benoemen ook (wat kleurengenetisch soms een heel groot verschil kan maken).

Je bent dus volledig afhankelijk van de betrouwbaarheid en de kennis terzake van de fokker in kwestie of de gegevens op de stamboom al dan niet waarheidsgetrouw en volledig zijn (met dat laatste bedoel ik dus of er niet bewust gegevens worden weggelaten, zoals bvb het voorkomen van satijndragende dieren in de lijn omdat veel fokkers er nu eenmaal voor kiezen om hun lijnen satijnvrij te houden).

Ten tweede is de fokker die de stamboom opmaakt, op zijn beurt ook weer afhankelijk van de gegevens die hij/zij doorkreeg van collega’s-fokkers over nieuw aangekochte dieren. Als er fouten in de stambomen van die dieren staan, worden die dus gewoon overgenomen.

En ten derde moet je er ook rekening mee houden dat bepaalde eigenschappen recessief vererven. Dat betekent dat een cavia eigenschappen in zijn genen kan dragen die je uiterlijk niet ziet. Zo kan bvb een zwart dier drager zijn van het gen voor choco, of rusdrager zijn, of roodoogdrager zijn (wat je bvb nodig hebt voor de kleur lilac) of zelfs van meerdere eigenschappen, en nog veel meer. En een dier van een bepaald ras kan ook eigenschappen van een ander ras meedragen. Zo kan een Gladhaar drager zijn van het gen voor rex of US Teddy of CH Teddy of Skinny of Satijn, enz… Dat zie je allemaal niet aan het uiterlijk van het dier. En zolang deze dieren met een eenzelfde dier verpaard worden die wel ras- en kleurzuiver is, komen die dragerkenmerken niet naar boven. Die genen kunnen dus ettelijke generaties lang (vaak langer dan het aantal generaties dat vermeld wordt op een stamboom) meegedragen worden. Heel veel fokkers doen echter lijnteeltverparingen, en dan kunnen die kenmerken plots wel weer tevoorschijn komen.

Zo heb ik zelf ooit een zwart tan dier gekocht waarvan ik wist dat een overgrootouder een rood dier was. Zeven generaties lang had ik uit dit dier alleen zwart tan en zwarte dieren, ook al pas ik zelf ook soms lijnteelt toe. Een nakomeling zeven generaties verder zette ik tegen een nieuw aangekocht zwart dier (waarvan ik niet wist dat ze het gen voor rood droeg) en tot mijn verbazing lag er een rode uk in het nest. Dan weet je automatisch dat beide ouders dat gen moeten dragen. Dat gen was dus ook bij mijn eigen fok dier zomaar even meer dan tien generaties verder ongemerkt ‘meegereisd’ bij elke generatie… Ondanks het feit dat ik wel op de hoogte was dat er ooit een rood dier in die lijn zat, is het toch even schrikken als er tien generaties verder toch nog eentje geboren wordt.

Zo’n stamboom moet je dus zeker niet beschouwen als het heilig evangelie, maar eerder zien als een gebruiksinstrument dat nuttig kan zijn om te weten wat je zoal kunt verwachten aan nakomelingen, zeker voor mensen die een ras in een kleur fokken waarbij veel recessief verervende eigenschappen nodig zijn. Dan kan het heel interessant zijn om te zien welke eigenschappen zoal bij de voorouders voorkomen en te kunnen inschatten wat je zoal kunt verwachten aan nakomelingen (al is een zekere kennis van de kleurengenetica dan geen overbodige luxe uiteraard).

Een tweede reden waarvoor een stamboom interessant kan zijn, is om te zien of en in welke mate het dier verwant is met dieren die je al hebt.

En tenslotte kan het ook leuk zijn om eens te bekijken of een dier uit een groot nest statistisch ook meer kans heeft om zelf grote nesten te geven of niet, of een dier met een hoog geboortegewicht zelf ook jongen geeft met een hoog geboortegewicht of niet, enz…

Zolang je je dus realiseert dat een stamboom fouten kan bevatten of onvolledig kan zijn, kan het dus wel degelijk een handig gebruiksinstrument zijn ;).

Sandra Vandenbussche – CS Aylian Caafjes